Fotoja që po shikoni më lartë është marrë na verandën e barit të universitetit (ambjenti brenda ishte një zgëqe), të atij që është brenda e kam fjalën, se ata që janë jashtë duan një ditë të tërë behari t’i numërosh. Ky ambjent më ka pëlqyer shumë, ishte goxha i qetë kur nuk i tekej kamarierit ta nginte muzikën në majë dhe nuk frekuhentohej nga studentë mondanë, të cilët nuk i shikoja dot.

Një gjë që mbaj mend ishte që i bënte sanduiçët shumë të mirë; seç kishin një shije ndryshe nga normalët. Kafja nuk ishte keq, por kishte edhe me mirë. Ishte edhe praktik, aty merrje gjithmonë kafe dhe ujë çdoherë që benim provim, duke qenë se provimet i bënim në sallën ngjitur, që është salla më e madhe në ambjentet akuale të universitetit të Vlorës. Kafja më shërbente duke me stimuluar pak trurin, kurse uji, përveç për të shoqëruar kafen shërbente edhe për të ruajtur qetësinë në mes të studentëve që kopjonin dhunshëm, duke qënë se kjo gjë mua më asfiksonte fare. Biles, dështimin tim në një nga provimet e Teorisë së Përkthimit. Nejse!

Në këtë bar kam shënuar edhe disa ‘arritje’ gjatë jetës time akademike. Aty kam pirë kafe me rektorin e atëherëshëm të universitetit dhe me nja dy pedagogë të tjerë që nuk më jepnin mësim, por vlersonin aktivitetin tim jashtë-kurrikular të jetës akademike. Këta ishin përgjithësisht dorë e vjetër, e njihinin ballin e kazanit nga rakia e shqerit, pranaj herë pas here ankesat e mija për mitëmarrje në universitet dhe keqsjellje të pedagogëve e të tjera si këto, i kalonin poshtë me ndonjë teke, duke më dhënë të drejtë në parim, duke qenë se vetëm në parim flisnim sepse nuk kam përmendur ndonjëherë emra gjatë bisedave për të shmagur sipunllëkun, silësi që e urrej. Ndoshta kjo ishte një nga shkaqet që ligji kundër shitjeve të pijve alkolike në ambjentet e universitetit nuk i zbatua ndonjëherë në barin e voçkël të universitietit tonë.

Kurse kjo që po shikoni më lartë është një dedikim që i bën studenteja A.B. studentit (ndoshta B. C.) tinzar që ka shkelur mbi pafajsinë e saj (ose idiotsinë) e shprehur me një italishte të çalë që të bën të të dalë natyrshëm lutja “Inshallah nuk studion për italisht!”

Kaq kisha kësaj herë. Ju lutem të më falni për ndonjë gabim drejtëshkrimor sepse ky artikull nuk kam marrë asnjë lexim redaktues. Kalofshi mirë!

Nuk jam fare ne ankth, kjo me pelqen. Tani jam ne nje internet kafe afer universitetit. Tastjera qe po shkruaj ta shpif; spacebar-i ben shume zhurme, megjitate do shkruaj dhe ca. Te tjeret po presin ne sallen me te madhe te universitetit qe te vijne profesirèt, meqe jane duke ngrene nga nje pice aty afer universitetit ne nje piceri. Gjunah, kushedi sa kohe kane pa ngrene.

Nejse, po i ndaj me ju keto caste se dua te perfitoj nga urimet tuaja. Me uroni suksese ju lutem se kam nevoj, porvim diplome mo… Ky eshte me shkrim; me goje e kam pas nja dy ditesh.

Ketu eshte mire, ne internet kafe; nuk doja te ngarohesha me ankth dhe energji negative nga pjesa tjeter e shokeve dhe shoqeve te klases, te cilet jane duke pritur me ankth ardhjen e pedagogeve nga piceria per tu gromsitur pak ne fytyre ndonje fraze demoralizuese dhe ku pritja nga ana e saj shton suspancen, ankthin, pleks nje lemsh psikologjik qe ik e shplekse pastaj.

Duke qene se keto fjali shpresoj t’i lexoj edhe ne te ardhmen, me shton gezimin dhe kenaqesine per t’i shkruar. Edhe fakti qe i ndaj me ju me shton kenaqesine.Tani nuk di se cfare te shkruaj me. Shpresoj t’i kem thene te gjitha ate qe duhen.

Ah, po. Nuk mund te le pa ju rrefyer edhe faktin qe nje djale pacavure ketu ne krahun tim sapo ndezi duhanin dhe po e pi me kersheri duke pare dicka ne YouTube; nje kenge me duket. Nejse,as qe denjoj t’i them ta fike, per te mos prishur humorin dhe gjendjen e mire shpertore qe jam tani. Kaq.

Jo, po ju them edhe faktin qe po shpejtoj te shkruaj se kam frike se mos i mbaron benzina e gjeneratorit ketij te interet-kafese dhe me humbet gjithe kjo qe kam shkruar duke qene se nuk e kam ruajtur deri tani. Hajd tani me uroni suksese se u zgjata shume.

Pas grevës së pedagogëve për ngritje rroge gjatë vitit akademik 2005-2006, e cila paralizoi sistemin universitar për pothuajse një muaj a më shumë, pagat e pedagogëve u rritën ndjeshëm, por ndodhi ajo që mund të përkufizohet si “merr borxh të lashë huan”. Dua të them, u shkurtuan një sërë shërbimesh me pagesë që bënin pedagogët, duke i kthyer ato në “detyra” “vullnetare”. Ja disa: a) pedagogët nuk paguhen më për orët që harxhojnë duke korrigjuar provimet, b) duke ndihmuar një tjetër pedagog në mbarëvajtjen e seancave të provimeve, c) nuk paguhen më për konsultime që studentët mund të kërkojnë jashtë orëve standarde të mësimeve dhe ç) më kryesorja, nuk paguhen më për të korrigjuar punët kërkimore të studentëve të mirënjohura si “detyra kursi”. Kjo është situata.

Cilat janë pasojat: a) provimet korrigjohen shkel e shko; b) pedagogët duhet të përdorin kohë e lirë për të ndihmuar pa pagesë një koleg të tyre; pedagogët duhet të përdorin njohjet e tyre për tu ndihmuar nga një koleg i tyre; c) pedagogët bëjnë konsultime pa pagesë, duke humbur kështu kohë nga koha e tyre ose nuk begenisin të bëjnë konsultime fare edhe kur u kërkohet kjo gjë; dhe ç) ka pasur disa orvatje për t’i hequr komplet punët kërkimore studentore, përkatësisht detyrat e kursit, nga jeta akademike e studentëve. Edhe pse kjo nuk është arritur një qind për qind, edhe ata pedagog, që gënjejnë veten, eproret ose studentët se bëjnë japin detyra kursi për studentët, nuk i lexojnë ato.

Duke i shpërfillur me dhimbje tre pikat e para do të përqendrohemi tek e katërta dhe e fundit. Bëhet fjalë për mungesën totale ose prezencën sakate të punëve kërkimore të studentëve. Siç ka bërë bujë, universitetet shqiptare u anëtarësuan në rrjetin e universiteteve që operojnë me programin dhe sipas modelit të universitetit të Bolonjës, i ashtuquajturi “Procesi i Bolonjës”. Këtë e trumbetuan, e trumbetojnë dhe do të vazhdojnë ta bëjë këtë qeveritarët tanë, pa dallim ngjyre politike në këtë pikë. E thënë më fjalët të tjera, ministra, drejtorë arsimi, rektorë, dekanë, shefa departamentesh etj, mburren gjithandej me risinë që po i sjellin universitetit shqiptar, sikur të jetë shpikje tyre, dhe pakëz e zbatojnë konventën në fjalë. Shembulli më konkret ka të bëjë, siç e thamë ka më lartë, më temën e këtij shkrimi.

Për çfarë bëhet fjalë: thamë që anëtarësimi në rrjetin e universiteteve të Procesit të Bolonjës u mirëprit nga të gjitha, por politikat e arsimit në Shqipëri duket se po veprojnë nën rrogoz duke i bërë puç suksesit të këtij anëtarësimi dhe ecje përpara të arsimit të lartë shqiptar. Po ndodh pak a shumë siç ndodhi me ideologjinë komunistë të cilën shumë e përqafuan, por asnjë nuk e zbatoi, duke qenë se nuk ishte e mundur, por e modifikoi sipas qejfit të vet. A është kjo e mundur edhe në arsimin e lartë me rastin e Procesit të Bolonjës? Shikoni se çfarë thotë marrëveshja e anëtarësimit në këtë Proces, e cila u firmos me pompozitet nga kompetentet e arsimit të lartë në Shqipëri. Në librin “Bolonja në 7 hapa”, Përmbledhje e dokumenteve kryesore të procesit të Bolonjës, botim i fondacionit Soros, botuar në Tiranë në vitin 2004, gjendet se ndër mjetet përmes të cilëve do të përmbushen objektivat e këtij është edhe ai se: “Rekrutimi i mësimdhënësve dhe rregullimi i statusit të tyre t’i nënshtrohet parimit se kërkimi është i pandarë nga mësimdhënia”.1)

Pra, fakti që në universitet puna kërkimore na qenka e po aq e vlefshme sa ana teorike e studimeve qenka parim. Si po e përbush qeveria shqiptare këtë parim? Përgjigjja: Duke mos i paguar personat përgjegjës për mbarëvajtjen e këtyre punëve. Si po e përmbushin rektoratet këtë parim? Përgjigja: Duke qepur sqepin e duke pretenduar se nuk po ndodh gjë. Si po e përmbushin Pedagogët këtë parim? Përgjigja: Duke bërë sikur japin detyra kursi ose duke e thënë troç, që ata nuk paguhen për këtë punë. Po studentët?! Përgjigja: Eh, studentët; ata bëjnë një sy qorr e një vesh shurdh dhe fërkojnë duart nga kënaqësia kur nuk u ngarkohen detyra të tilla. Është për të qarë që pjesa dërrmuese e studentëve nuk duan të bëjnë punë kërkimorë, e me keq se kaq është se ata as që e kanë idenë se si bëhet një gjë e tillë monstruoze.

Pas gjithë kësaj që thamë na del që llogaria e qeverisë “merr borxh të lash huan” dështoi.

Lind nevoja urgjente që të rishikohen edhe në herë pagat shtesë të pedagogëve për mos të kthyer arsimin e lartë në një institucion që gjallon gjysmë sakat. Kjo duhet bërë sepse a) kjo është pjesë e marrëveshjes së procesit të Bolonjës; b) kjo është në të mirë të rritjes dhe ecjes përpara të universitetit dhe të studentëve; c) kjo është një nevojë që duhet përmbushur në kohë për të pasur përparim dhe prosperitet si komb, duke qenë se universitetit është një nga institucionet më të rëndësishme të një vendi. Po nuk mësuam se si bëhen punët kërkimore në universitet, ku do të mësojmë vallë?

1) Gjovalin Shkurtaj e të tjerë., Hyrje në metodikën e punës shkencore, SHBLU (Tiranë, 2004), f. 9, duke cituar nga libri Bolonja në 7 hapa.

Bëra si bëra dhe e injorova këtë rast ekzemplar në llojin e vet, derisa sytë, një ditë tjetër, më kapën një prototip tjetër të ekzemplarit të parë. Mendova: këta e paskan kapur seriozisht. Po e njëjta gafe, në po të njëjtin fakultet, në të njëjtin universitet. E pata pak të vështirë ta besoja, por nuk kisha nga të vija; isha mat për herë të dytë. Më ngeci pështyma në grykë, i rashë njëherë ballit me dorë, por prapë asgjë nuk ndryshoi. Duke e komentuar këtë fakt tragjikomik më shokun tim, mora arratinë atë ditë.

Më tronditi më shumë fakti që pashë një gafë të përsëritur se sa fakti që lajmërimi ishte pa firmat dhe vulat përkatëse. Më erdhi ndërmend ajo shprehja e famshme e grekëve të lashtë që thotë: “Të zgjuarit mësojnë nga gabimet e të tjerëve, budallenjtë mësojnë nga gabimet e tyre” dhe më lindi një pyetje derivate e kësaj thënie: “Po këta tanët në cilën kategori hyjnë?”

Me që nuk e kam zakon t’i kritikoj njerëzit dhe sidomos kur ata nuk e meritojnë hiç këtë gjë, ju futa punës për të gjetur ndonjë arsye që t’i justifikoja kolltukarët tanë të dashur. Edhe pse jo shumë i suksesshëm, arrita të gjeja nja dy-tre, sa për t’i bërë qejfin vetes. I kam rreshtuar më poshtë:

Arsyeja numër 1: Ka mundësi t’u ketë mbaruar boja e vulës, me siguri për mungesë fondesh. Normale, me këtë shtet që ua jep lekët më pikatore, mbaron boja; duhet t’i ndjejmë kolltukarët tanë. S’e kanë ata në dorë në fund të fundit. Pa prit pak! Mirë boja e vulës që u ka mbaruar, po firmën pse nuk e kishin hedhur. Mos vallë nuk është bërë akoma tenderi për blerjen e stilolapsave? Ka gjasa.

Tjetër arsye: Ka mundësi t’u ketë humbur vula. Me këtë arsyen e dytë nuk dua të zgajtem shumë se mos dal në ndonjë qaf pakëz të pakëndshme. Ma ha mendja se mund ta merrni më mend pse. Nëse jo, ju orientoj unë. Besoj se e dini kuptimin e shprehjes frazeologjike, “Të humbtë vula!”. Nuk dua të kemi pleksje e ngatërresa të këtij lloji; nuk dua të më keqkuptojnë. Bo bo! Prapë ajo pyetja e mësipërme; mirë vula që ju ka humbur (larg qoftë), po stilolapsin pse s’e kanë përdorur për të hedhur firmën të paktën. Epo, u pa puna; po i rrasim prapë të njëjtën përgjigje: punë tenderësh, e kuptoni vet ju.

Është edhe një arsye e tretë, që më rrotullohet rreth rrudhave të ballit dhe që ka shumë mundësi që kjo të jetë me të vërtetë e vërtetë. Imagjinoni sikur sekretareve tona (lum si ne për to) t’u ketë zbritur urdhri nga lart për të shkruar një lajmërim dhe për ta afishuar atë. E imagjinoni dot; ndodh rëndom nuk është edhe aq e vështirë për t’u imagjinuar një skenë e tillë. Tani imagjinoni këtë tjetrën; ato e kanë përpiluar, printuar dhe afishuar lajmërimin, me që kanë përtuar të ngjiten një kat më lartë dhe ta vulosin e firmosin. Ndoshta kanë hezituar për shkak të burokracive; me gjitha ato sekretare që ka aty, duhet të kesh mik të fortë që shkosh një kat më lartë dhe të vulosësh një paçavure prej lajmërimi. “Më mirë e ngjisim direkt” kanë menduar ato, “dhe informojmë injorantët tanë studentë, se nuk dihet sa zgjat ky muhabeti i vulosjes dhe mbeten studentët tanë, të etuar për dije, të painformuar. Këtë të dytën e di që nuk e imagjinoni dot, por përpiquni pak; me pak mundim do e arrini dhe këtë.

Kaq ishin ato që munda të mbledh andej-këtej. I pakënaqur nga arsyetimet dhe justifikimet me të cilat do të mund të ngushëllohesha, nuk më mbetet gjë tjetër për të thënë veç se të uroj: “Mos pafsha me fytyra lajmërimesh të tilla!”. E di që janë ditë të vështira këto ditë, por gjërat të tilla e vështirësojnë akoma më shumë gjendjen, i japin një goditje vlerës së studentit, i zhveshin atij petkun e krenarisë, e nëpërkëmbin emrin e tij, tallen me gjendjen e tij, e përdorin plogështinë e tij, e prangosin lirinë e tij. Për këtë më vjen keq siç i vinte keq Migjenit për malësorin pa shollë nën këmbë, pa rrobë në kufomë dhe pa bukë për të ngrënë. Ma ka ënda të mendoj se po të ishte gjallë gjeniu, Migjeni, si objekt të shkrimeve të tij tani do të kishte studentet dhe gjendjen e tyre e jo malësoret.

Përshtypja e parë që më la provimi ishte e mirë. Mbarova i pari, dorëzova fletat e mia dhe ia mbatha për tu kthyer tri ditë më vonë për të marrë përgjigjen. Pas tri ditësh shkova në shkollë bashkë me shokun tim dhe kërkuam ca për pedagogen. Duke qenë se nuk e gjetëm, shkuam i futëm nga një filxhan kafe. E mbaruam kafen dhe unë i lash porosi shokut që të më lajmëronte kur të vinte pedagogia, se unë u riktheva në punë, që nuk e kam edhe aq larg shkollës. U ndamë.

Isha duke punuar. Në fakt, nuk kisha punë, thjesht po redaktoja një material që më duhej për përdorim vetjak. Në punë e sipër më ra sinjali i mesazheve të telefonit. E hapa dhe pashë që shoku im më kishte dërguar mesazh. I dhashë komandën lexo dhe fjalë-për-fjalë lexova: “James metodika te ben te fala. Si une edhe ti 4 na kish vene.” Në çastet e para nuk e vrava shumë, ju riktheva punës; do ta marr në sezonin tjetër thash. Por krimbi po me hante nga brenda. U çova dhe u nisa për në shkollë; thash të vetë t’i hedh një sy provimit, se nuk po ia imponoja dot vetes idenë që kisha marrë katër.

Kur mbërrita në shkollë, pas disa minutash, e kërkova ca pedagogen, por nuk e gjeta. Më pas përfundova në katin e katërt ku takova shokun tim, i cili më konfirmoi lajmin e hidhur. Jo vetëm (kafe) kaq. Ai gjithashtu më tha se pedagogjia, të cilën ai e kishte takuar personalisht, i kishte kallëzuar se do të na ndihmonte ne provimet e dimrit, kur të rilidhnim provimin, meqë tani nuk kishte mundur sepse, edhe pse ajo e kishte çuar limitin e kalimit në tridhjetë pikë, ne nuk i kishim marrë aq pikë.

Një “Ouuu!” habitore më doli instinktivisht. E çuditshme, thash me vete, duke u ndare me shokun tim dhe meqë isha aty u rinisa edhe njëherë në kërkim të pedagoges, e cila sigurisht që ishte zhdukur pa lënë gjurmë. U riktheva në punë.

Pasi mbërrita, këtu më filloi etapa e meditimit, e cila me detyroi të riktheja edhe një herë nëpër mend përshtypjen e parë mbi provimin, që ishte i thjeshtë dhe i strukturuar për të ndihmuar studentët. Tani po u jap më shumë detaje. Nga rreth dhjetë ushtrime, nja pesë kishin të ndërthurur fraza të tilla si. “sipas mendimit tuaj”, “si e vlerësoni ju”, “sipas vlerësimit tuaj” e gjëra të tilla. Kjo të jepte shpresë; dihet që mendimet janë të ndryshme dhe kjo nuk do të thotë që t‘i të jesh gjithmonë dakord me pedagogun sepse njerëzit nuk operojnë gjithmonë mbi të njëjtat etalonë, e kjo sidomos kur joshen nga fraza të tipit “sipas mendimit tuaj”. Kur dola nga provimi, nuk është se pretendoja ndonjë notë të lartë, por për të kaluar as e vija në dyshim. Megjithatë sikur të kisha pretenduar dhjetën nuk do ta teproja, pasi lash vetëm një ushtrim pesë pikësh pa punuar. Për të qenë modest, nëntë e thaja, domethënë nuk ma mohonte asgjë të drejtën për të menduar kështu kur dola nga provimi. Prapëseprapë ngela. Kjo edhe hahej. Por nuk hahej kjo tjetra: “nuk ju ndihmoja dot se nuk i kishit kapur tridhjetë pikë.”. Me sa mbaj mend nuk ia futa kot, shkrova vetëm çka kisha lexuar. Por kaq kotë t’ia kem futur vallë, e sidomos tek ato ushtrimet “sipas mendimit tuaj”?! Kjo nuk po më bind për kiamet.

Nuk me mbetej rrugë tjetër veçse të gjeja mënyrën për të justifikuar pedagogen time me rastin e ngeljes sime për herë të dytë, sigurisht jo për faj të saj, nga respekti që ushqej për pedagogët. Ja nisa. Në fillim u përpoqa të gjeja një mënyre se si fraza të tilla si: “sipas mendimit tuaj” mund ta interpretoja si: “sipas mendimit të pedagoges”. Të them të drejtim nuk ishte edhe aq e vështirë. Ja zgjidhja: Fraza “sipas mendimit tuaj” e nënkupton fjalën “pedagog”. Dua të them fraza “sipas mendimit tuaj” duhet lexuar dhe kuptuar kështu: “sipas mendimit (të pedagoges) suaj”. Aq e thjeshtë sa një plus një.

Por këtu me doli një problem; pse vallë pedagogia nuk e kishte shkruar pjesën e frazës që unë e kam shprehur me kllapa më lartë. Këtu të vijnë në kokë njëqind mendime të këqija për pedagogen që nuk meriton hiç. Eureka! Ja një zgjidhje e mundshme: Pedagogia është e shkrirë në sfond, në marrëdhënie ngjyrash, në pëlhurë. Mos, ta marrë dreqi! Po këtu nuk kemi të bëjmë me një pikturë. Ç’ma plasi shpirtin ky ekuacion pa numra, thash me vete.

Megjithatë nuk i dorëzova, vazhdova gërmimin edhe pse herë-herë më behej sikur dëgjoja “Gërmo Tare gërmo!”. Nuk ua vura veshin, vazhdova. Një tjetër zgjidhje me erdhi ndërmend. E zëmë se ushtrimet e tipit “sipas mendimit tuaj” i kisha bërë të gjithë mirë. Po sikur këto ushtrime të kishin vetëm nga një pikë. Pesë ushtrime herë një i thonë pesë pikë gjithsej; domethënë nuk kaloja. Në fundit të fundit unë pikët e ushtrimeve nuk i pashë, përveç të atij që lashë pa zgjidhur, që kishte tek pullë pesë pikë. Këtu me erdhi ndërmend edhe fjala e popullit të urtë “Kush kërkon, gjen.”.

Por pas pak më pushtuan vesveset. Po kjo do të ishte krejt e pandershme nga ana e pedagoges, që t’i vlerësonte ushtrimet e tipit “sipas mendimit tuaj” vetëm me nga një pikë. Por kjo as që mund të ndodhe; si mundet vallë të jetë i pandershëm një njëri që mban në ballë titullin pedagog dhe mban mbi shpatulla detyrën e vështirë të arsimimit të brezit të ardhshëm të intelektualëve?! Këtë mendim të ulët hiqe mendsh – i thash vetes dhe zgjidhjes time të parafundit i vura kryq, derisa …

Derisa ja tek doli përgjigjja shpëtimtare dhe “Tutkun!” i thash vetes. Po si vallë harrova Ligjin e Parë të Termodinamikës Universitare që thotë “Pedagogët kanë gjithmonë të drejtë.”?! Kjo i jep fund çështjes. Ne ngelëm se kemi merituar. Pedagogia nuk e plotësoi frazën “sipas mendimit tuaj” sepse ne kështu e kemi merituar. Ne jemi të paaftë se e kemi merituar. Ne e meritojmë çdo të keqe që na vjen nga pedagogët tanë dhe për këtë as mos e vini në diskutim. Pikë muhabeti!

Kjo ishte historia ime dhe arritja ime gjeniale qe e meritoj.

Në përgjithësi çdo student në universitetin tonë ka ardhur këtu duke e ditur që fenomeni i mitëmarrjes ekziston, sepse për këtë ka qenë përgatitore shkolla e mesme, por jam i sigurt se të paktë janë ata që e dinë se universiteti ynë është një qendër e dytë kambizmi në qytetin e Vlorës, megjithatë me një ndryshim të vogël nga ajo origjinalja, atje kthehet valuta në lekë kurse këtu lëndët në valutë.

Të krijohet përshtypja se në universitetin tonë të dashur edhe sistemi ekologjik është prishur; fermerët i korrin të mbjellat dhe i mbledhin frutat e pemëve një herë në vit, në vjeshtë kurse pedagogët tanë i vjelin frytet e punës së tyre tri herë në vit: në dimër, në pranverë dhe në vjeshtë (kjo e fundit është më e begata). Ndoshta është më mirë të themi se studentet “i shkundin” kokrrat e tyre në këto tri sezone? Është pak e vështirë ta përcaktosh se cila nga këto fenomene ndodh. Unë them se ndodhin të dyja; ato bashkëjetojnë dhe ushqejnë njëra tjetrën. Të lënë përshtypjen se janë ortakë të pandashëm, tipi i binjakëve Tjudëllti dhe Tjudëllta. Të dëgjosh që pedagogu i uli notën studentit apo e ngeli për para nuk të habit hiç; Në fakt aty s’ka vend fare fjala habi, këto gjëra janë bërë si buka me djathë. Por nga ana tjetër, të dëgjosh që një student që iu ngjit pedagogut nga mbas me zarf në dorë si dhelpra pas “brirëve” të dashit, nuk është aspak gjë e re. Madje jo nuk është bërë si buka me djathë por si uria malësorit migjenian. Dhe natyrshëm të vërshon nga thellësitë e memories shprehja e popullit tonë “mjerë Selmani nënës kë të qajmë parë”. Nuk di robi nga të hedhë sytë, është bërë të vësh duart në kokë dhe t’ia mbathësh nga sytë këmbët.

Por le të luajmë për një moment rolin e njeriut këmbëngulës, që u bën ballë problemeve dhe përpiqet t’u japë atyre një zgjidhje. E thamë dhe e lamë që pedagogët marrin ryshfet. Tani ngrihet pyetja çfarë duhet të bëjmë me ta. T’i pushojmë nga puna të gjithë? Sigurisht që jo! Pse? Sepse së pari, nuk ka kush të na japë mësim. Së dyti, jo të gjithë pedagogët e korruptuar janë njerëz të korruptuar. Disa nga pedagogët për shkak të ndjenjës së fortë për popullin tonë të mençur ndjekin këshillën e tij kur ai thotë “mos e shtyj të mirën me këmbë”. Duke u justifikuar me këtë dhe me rrogat e ulëta nuk i thonë ‘JO!’ zarfit pa pullë. Por ne nuk duhet të kërkojmë këta, ne duhet të kërkojmë njerëzit e korruptuar që punojnë si pedagogë. Jo për ndonjë arsye të fortë, por thjeshtë se këta e çojnë dëm talentin e tyre këtu; këta duhen çuar në doganë, kështu që duhet t’i heqim (qafe), se nuk i dihet, ndoshta fati u buzëqesh dhe fillojnë punë doganier dyqind metra më poshtë godinës së universitetit tonë. Këta janë ata që u ulin notën studentëve apo i ngelin fare, sigurisht jo për para. Ekziston edhe një lloj tjetër pedagogu. Këta nuk i japin njohuritë të plota në shkollë për të ushtruar një lloj tjetër të sofistikuar mitmarrje, (këtë lloj s’e zë as ligji); kurse në shtëpi apo konsultime në prag provimesh. Të mos harrojmë ekzemplarët e kategorisë së tretë ( këta janë më të rrallë, fatmirësisht) që ta thonë troç, (janë të sinqertë, jo për ndonjë gjë) më jap kaq të të kaloj ose të të vë këtë notë.

Në anën tjetër të lumit, kemi studentë që nuk e meritojnë fare këtë emër, që paguajnë katër a pesë vjet për të marr një copë karton në fund. Edhe këtu kemi ndarje në grupe: kemi ca pemë studentore që shkundin ndonjëherë ndonjë degë sepse në degën që studiojnë nuk e kishin parashikuar të bënin ndonjë lëndë që se kanë mësuar asnjëherë e as kanë ndërmend ta mësojnë dhe i bien shkurt. Nuk jam aspak dakord me veprimin e tyre, por duke parë më tej të imponohet t’i justifikosh. Vjen një shtresë tjetër studentësh që nuk e lënë të falimentojë Teta Shitësen ambulante që shet zarfe diku rrotull dhe që u shpërthen një vrull rinor që të përzënë çdo profesor me zarf në dorë. Kemi pastaj edhe ekzemplarët e rrallë, që e bëjnë kontratën para se të hyjnë në shkollë. E bëjnë pagesën njëherësh për të gjitha vitet, me sa duket, tek ndonjë person më influencë, dhe më interesantja është kur i shikon me mesatare më të lartë se ata që bëhen për syze.

Problemi qëndron se nuk i gjejmë dot themelet gjithë kësaj ndërtese allishverishesh.

Pas gjithë këtyre që thamë të krijohet përshtypja se fajin më këtë mes e kanë studentët, sigurisht pak të inkurajuar nga pedagogët. Studentët gjejnë treg dhe bëjnë tregti. Megjithatë, të paktën në teori, duket më e lehtë të shkatërrosh tregun sesa t’u ndryshosh profesionin tregtarëve. Pra puna për minimizimin e kësaj dukurie duhet të fillojë nga pedagogët duke qenë se janë më të paktë në numër dhe duke pasur një epror mbi krye që monitoron punën e tyre dhe gjithashtu është më e lehtë të merren masa ndëshkimore ndaj tyre. Në fund të fundit frika e bën njeriun të ndërgjegjshëm.

9 korrik 2006

Sot, në universitetin tonë, kopja nuk është më tabu, as mungesë morali, edukate e as turp. Këto të fundit janë të pa imagjinueshme, as nuk u shkojnë ndërmend këto gjëra studentëve. Madje ata shkojnë më larg; sot kopjimi është art, sot eksperimentohen mënyra të reja kopjimi, që nga ato standarde demode deri tek ato që ecin me hapin e kohës, kopjimi dixhital. Artistët janë krenar për artin e tyre, janë krenar për novacionet e tyre; e meritojnë! Hallall!

Megjithatë, kopjimi studentesk është akoma i ndalur nga pedagogët. Këta të fundit, kujdesen për këtë para çdo provimi; mbajnë një fjalim të shkurtër me karakter kërcënues. Studentët nga ana tjetër as që e vënë ujët në zjarr; nuk duan t’ia dinë se çfarë është përfundimi i kopjimit në atë provim; ata nuk janë tradhtor, nuk e tradhtojnë artin e tyre shpëtimtar, se pastaj ose do të pendohen ose do të ngelen në klasë. Kot çirren pedagogët; as që u var ndonjë student. Jo për ndonjë gjë por ata i kanë varur të gjitha gjërat e varshme tek pema fryte-shumë e kopjimit. Kështu, me keqardhje them se ky është realiteti i mjerueshëm studentor dhe kaq janë ambiciet e tyre bisht-prera.

Ekziston edhe një lloj tjetër kopjimi, i jashtëligjshëm, por nuk e ka kapur ligji deri tani. Është ai lloj kopjimi që quhet pikërisht plagjiaturë. Ç’ është kjo? Kjo është një gjëmë që na ka rënë në pjesë ta vuajmë. Ky tjetri është realiteti i mjerueshëm pedagogesk dhe kaq janë ambiciet e tyre hundë-prera. Çfarë ndodh? Po jua pikturoj në këtë shkrim. Më e rëndomta e të zakonshmeve është fotokopjimi. Nuk dua të më keqkuptoni; nuk kam asgjë me fotokopjimin, ajo është një nga arritjet më të mira të shkencës. Dua të them, fotokopjimi i faqeve të librave me një shenjë të mirë-dallueshme, që është pikërisht kjo: ©, C-ja brenda një rrethi. Kjo është shenja e të drejtës së autorit dhe do të thotë që ai material në të cilin është vendosur kjo shenjë nuk lejohet të kopjohet, të fotokopjohet, të shumëfishohet, të përvetësohet pa i marrë leje atij subjekti që vjen pas kësaj shenje, që mund të jetë autori, shtëpia botuese, të dy bashkë apo një i tretë, kushdo, që nuk ka shumë rëndësi. Ky lloj kopjim është kalimi i klasës së pedagogëve tanë. Sikur ta marrin vesh ata që posedojnë të drejtën e autorit të atyre librave që na serviren ne si leksione se çfarë bëhet me mundin dhe djersën e tyre, do të shkulnin flokët. Sikur këta të fundit t’i hidhnin në gjyq këta të parafundit, këtyre të parafundit do t’u binin flokët nga shuma të cilën do t’u duhej të paguanin për të dëmshpërblyer këta të fundit. E trajtova vetëm në aspektin ligjor; nuk po merrem me aspektin etik se e di që është e kot të ndalesh në ketë pikë, kur flet për njerëz të dalë nga ideologjia vlerë-zhveshëse komuniste e formimit “njeriut të ri” dhe që kanë aspirata perëndimoro-degjeneruese.

E dyta mënyrë plagjiature është, të shkuarit në internet, një kërkim i shkurtër në “google” dhe, hop, ja ku jemi, në faqen e internetit ku me një komandë pesë-gërmëshe “print” mbaron përralla; leksioni është gati. Pastaj leksioni na vjen ne, fatkeqve, bashkë me emrin e autorit, adresën e faqes së internetit nga është printuar dhe me nënshkrimin “© Author and Publisher”. Kësaj i thonë ç’i thonë! E po ta hash turpin e pa-aftësisë më bukë kaq me krenari unë vetëm në universitetin tonë kam parë. “Të çuditshme por të Vërteta” (titull emisioni i televizionit Koha). Aq keq më vjen për ta se mezi mund ta imagjinoni, por në fakt më vjen më shumë keq për veten time. Pyes veten, po përmbajtjen e leksioneve e dinë këta pedagogët tanë, apo jo? Ndoshta nuk kanë edhe aq shumë kohë. Në fakt, duhet t’i justifikojmë pak, mos bëni kështu tani. Ndodh që pjesë e stafit pedagogjik të jetë ndonjë që studion për provimet e magjistraturës e nuk ka kohë ta na përgatisë ne leksionet, apo ndonjë shtëpiake e devotshme që një fëmijë e kap nga dora e djathtë, një nga dora e majtë dhe i treti i hidhet në përqafim. Sa romantike! Kot si ka krijuar Zoti njerëzit me dy duar. Pastaj njerëzit bëjnë edhe punë të dyta; ku u del koha atyre të merren me përgatitjen e leksioneve tona. Unë për vete i justifikoj, ju bëni ç’të doni.

Kush foli aty? Si the? Po ata studentë që shkojnë në shkollë dhe punojnë njëkohësisht, a i tolerojnë pedagogët? Po ore, i tolerojnë, kur kanë kohë të lirë. Por, siç e thamë edhe më lartë, ata nuk kanë edhe aq shumë kohë të lirë. Në fund të fundit, ka ndonjë ligj që ta ligjërojë tolerimin e kësaj kategorie studentësh? Jo! Atëherë, aty të të plasin trutë, në dash të mësojnë, ndash të ngelen në klasë; afroje pak veshin! Në dash edhe të paguajnë. Kjo e fundit është nga zemërgjerësia e tyre, ë; duhet ta vlerësojmë ketë. Ja kështu!

Të lartë-përmendurat janë vetëm dy rastet më tipike të plagjiaturës; ka të tjera sa të duash, derivate të tyre. Të gjithë mund të sjellin ndërmend lloje të tjera, duke ju referuar leksioneve që ata marrin ndër duar dhe raste të tjera të tepërta për t’u përmendur.

Megjithatë, pas këtyre që thamë e dëgjuam, lind nevoja emergjente që ndonjë student i punësuar diku dhe nuk ka shume kohë të mësojë, të darovitë ndonjë pedagog duke e dhënë leksione të të cituari falas. Gjithashtu lind nevoja që çdo pedagog të ketë në mënyra të pashmangshme në raftin e tij/saj një libër; ai titullohet “Si të Shkruajmë një Punë Kërkimore”, botim i Qendrës për Arsimim Demokratik. Aty do të gjejnë një udhëzim të detajuar se si të përgatisin leksionet dhe si të citojnë emrat e atyre nga të cilët do t’u duhet të citojnë. Lind edhe një nevojë tjetër që është, pedagogët duhet të marrin leksione etike, meqë frikë nga ligji nuk kanë (se mos zbatohet ligji dhe nuk patën frikë ata), ku pedagogëve t’u thuhet që nuk janë thjesht papagaj, por janë njerëz që arsimojnë dhe edukojnë një brez shumë të rëndësishme për ardhmërinë e një vendi, që plagjiatura është vjedhje dhe vjedhja është e pamoralshme dhe nuk u shkon për shtat atyre që japin dije të jenë të tillë. Po kështu, duhet t’u mësohet se çfarë është turpi dhe se edhe nga studentët duhet të kenë sadopak turp. Këto nevoja emergjeto-utopike, inshallah, përfundojnë në ndonjë vesh të pa shpuar.

Për t’i vënë kapak muhabetit, kam një fjalë të fundit për studentët. Ose do t’u themi pedagogëve se çfarë na duhet ose ata do të na rrasin çfarë atyre nuk u duhet. Kështu, edhe pse jemi të injoruar dha pa fuqi ligjore, kemi të drejtën e fjalës, shkrimit dhe të vetorganizimit. Po pritëm që gjërat të ndryshohen nga lartë, kot e kemi. Ata lartë ose e dinë se ne jemi të kënaqur me çdo gjë ose nuk duan të ia dinë fare derisa ne do të flemë gjumin e pasivitetit. Po kështu, ai që e ka thënë atë shprehjen e injoruar padrejtësisht dhe gomarisht nga ne “kush kopjon ngalet në klasë” nuk ka qenë i marrë. Ndoshta nuk do të ngelim gjatë katër a pesë viteve shkollim dhe do të arrijmë ta marrim një copë karton në fund, por duhet të jemi të siguritë do të ngalemi në klasë kur të dalim në jetë. Të mos bëhemi naiv e të mashtroheni nga ndonjë rast konkret, që dimë, për njerëz që nuk kanë mësuar në shkollë dhe tani duket se janë mirë. Uroj të mos e keni fatin e tyre. Po të biem në kurthe të tilla analogjike do të thotë se jemi vërtet të varfër intelektualist dhe moralisht. Në fund të fundit, le t’u japim një shembull të mirë pedagogëve tanë kopjacë.